కన్యాశుల్కం – నాటకం –సినిమా ( భాగం 3)

 కన్యాశుల్కం – నాటకం –సినిమా ( భాగం 3)

కొన్ని సినిమా కథలు సినిమాగా వచ్చాక పుస్తక రూపం లో ‘సినిమా నవల’ పేరుతో వచ్చాయి. పరిమాణం లో అవి చిన్నగానే ఉంటాయి. కొన్ని సినిమాల డైలాగ్ లను మాత్రమే చూసినపుడు యాభై పేజీల లోపే ఉంటాయి.

ప్రపంచసాహిత్యం లోని క్లాసిక్స్ చాలానే సినిమాలు గా వచ్చాయి. వార్ అండ్ పీస్,అన్నా కరేనినా, క్రైమ్ అండ్ పనిష్మెంట్, గు డ్ ఎర్త్ , టేల్ ఆఫ్ టు సిటీస్, ఫర్ హూమ్ డి బెల్స్ టోల్, గాన్ విత్ డి విండ్ వంటి పరిమాణ రీత్యా పెద్దవయిన నవలనుండి ది స్ట్రేంజర్ (ఆల్బర్ట్ కామూ ) వంటి అరవై పేజీల చిన్న నవలలూ ఇంచుమించు సమానమైన నిడివితో ఉన్న సినిమాలు గా వచ్చాయి.

‘ది స్ట్రేంజర్’ సినిమా చూస్తుంటే నవలను ప్రత్యక్షంగా చూస్తున్నట్టే ఉంటుంది. సినిమా చూసి నవల చదివితే ‘ సినిమా నవల’ గా అనిపిస్తుంది. అయితే ఇలా మూలాన్ని యధాతధంగా సినిమాగా చెప్పటం చాలా తక్కువసార్లు సాధ్యపడుతుంది. నవల సినిమా గా వచ్చినపుడు మూలపు వివరాలే కాక మూలపు సారాంశం కూడా కొన్ని సార్లు మారిపోతుంది. కొన్ని సార్లు కావాలని, కొన్ని సార్లు అనుకోకుండా కూడా ఈ మార్పు జరగవచ్చు.

కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని సినిమా ఫ్రేమ్ లో కుదించటం లో ఉన్న అననుకూలతవల్ల చాలా మంది ఆ పని సంకల్పించి విరమించారు. ఆ తర్వాతైనా నిర్మాతలు సాహసించటానికి కారణం నాటకానికి ఉన్న గుర్తింపు సినిమాకు కమర్షియల్ గా ఉపయోగపడుతుందనే కానీ గురజాడ ఉద్దేశించిన నాటక ప్రయోజనాన్ని ప్రజల దగ్గరకు తీసుకెళ్ళటం కాదు. అయితే సినిమా లో ప్రజారంజకత్వం కోసం అవసరమైన కళాత్మకత లోపించకుండా వారు చూసుకుంటారు . దానికోసం రచనలోని ముఖ్యాంశానికి భిన్నంగా కూడా పోతారు. ఆర్ కె నారాయణ్ తన నవల ‘గైడ్’ ఆధారంగా అదే పేరుతో వచ్చిన సినిమాను చూసి తన కథ కాదన్నాడు.

*********

కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని ‘భీభత్స రస ప్రధానమైన విషాదాంత నాటకం ‘ గా శ్రీ శ్రీ అభివర్ణించాడు. నేను మొదటసారి సినిమా చూసినపుడు నాకది ‘హాస్యరస ప్రధానమైన ప్రమోదాంత సినిమా ‘ గాకనిపించింది.

సినిమా మీద పెద్ద విమర్శ దాని ముగింపు పైన. గీరీశం గురించి నిజాలు తెలుసుకున్న సౌజన్యారావు అతన్ని వెళ్ళ గొట్టటం తో నాటకం ముగుస్తుంది. అయితే సినిమా గిరీశం – బుచ్చమ్మ వివాహం తోనూ రామప్ప పంతులు మినహా మిగతావారంతా పరివర్తన పొందటంతో ముగుస్తుంది. ఇది పూర్తిగా నాటక ఉద్దేశానికి విరుద్ధమన్నది ఆ విమర్శ.

గురజాడ నాటకానని ఏమి ఉద్దేశించి రాశాడన్న దానిమీద విమర్శకుల భిన్నాభిప్రాయాలున్నాయి. రచయిత ఉద్దేశాలు నాటకం లో ప్రతిబింబించాయా అన్నది కూడా అందులో ఒక ప్రశ్న. ఇలాంటి నేపధ్యం లో సినిమా నాటక లక్ష్యానికి దోహదం చేసిందా లేదా అన్నది సినిమా విజయానికో పరాజయానికో కారణం కాకపోవచ్చు.

************

ఈ నాటకాన్ని సినిమా గా మార్చటం లో గొప్ప శ్రమఉంది.చిత్ర రచన లో చాలాచోట్ల సఫలత ఉంది. అప్రధాన (?) పాత్రలనుకున్నవాటిని పరిహరించటం వల్ల నాటకంలో ఉన్న కన్ఫ్యూజన్ సినిమాలో తగ్గింది. మొదటిలోనే పాత్రల పరిచయం, వాటిమధ్య సంబంధాలు చెప్పటం లో నేర్పు కనపడుతుంది.

నాటకంచదువుతున్నపుడు ఒక గాప్ లా అనిపించే విషయం ఒకటుంది. లుబ్ద అవధానులు తో తన కూతురు పెళ్ళికి తాంబో లాలు ఇచ్చేశానని అగ్ని హోత్రావధానులు అంటాడు. ఎవరి ద్వారా ఆపని జరిగిందనేది తెలియదు. లుబ్ద అవధానులు పెళ్ళి రామప్ప పంతులు ద్వారా జరుగుతుందని తెలుస్తుంది. అలా అయితే తాంబూలాలు రామప్ప పంతులద్వారానే జరిగుండాలి. కానీ నాటకం లో అగ్నిహోత్రావధానులు – రామయప్పం పంతులు చెరువు గట్టున కలుసుకున్నపుడు వారు ఒకరికొకరు అపరిచితులలానే కనిపిస్తారు. మరి పెళ్ళి కి మధ్య వర్తిత్వం జరిపిందెవరు?

సినిమా మొదటిలోనే పెళ్ళి మాటలు మాట్లాడి రామప్ప పంతులు, అగ్నిహోత్రావధానులు కు తాంబూలాలు ఇస్తాడు. చివరిలో చెరువు గట్టున కలిసినపుడు వారు పరిచయస్తులు లానే మాట్లాడుకుంటారు. ఈ చేర్పు చిత్ర రచనలో తీసుకున్న శ్రద్ధ ను తెలియజేస్తుంది.

********

-ముళ్ళపూడి సుబ్బారావు

కన్యాశుల్కం – నాటకం –సినిమా ( భాగం 2)

 కన్యాశుల్కం – నాటకం –సినిమా ( భాగం 2)

డెబ్భైలలో నవలలను బేస్ చేసుకున్న సినిమాలు ఎక్కువగా వచ్చాయి. ఆ రోజులలో ఒక జోక్ ఉండేది.టౌన్లలో ఆవులు వాల్ పోస్టర్లను నోటికి అందుకుని తినేవి. పోస్టర్ తింటున్న ఒక ఆవు మరో ఆవుతో అంటుంది “ సినిమా నవలంత బాగాలేదు”.కొద్ది మినహాయింపులతో సాధారణం గా నవలా చిత్రాలను చూసిన ప్రేక్షకులు, విమర్శకులు పెదవి విరుస్తారు.

కన్యాశుల్కం నాటకం వచ్చిన కొద్ది కాలానికే ఆ దురాచారం తగ్గి దాని బదులుగా వరకట్నం వచ్చింది. కన్యాశుల్కం నాటకం తర్వాత 1920-22 ప్రాంతాలలో కాళ్ళకూరి నారాయణరావు ‘వర విక్రయం ‘ నాటకం వరకట్న దూరాచారాన్ని ఖండిస్తూ రాశారు. ఆ నాటకం సినిమా గా 1939 లోనే తీయబడింది.

కన్యాశుల్క దురాచారం రూపుమాసినా ‘కన్యాశుల్కం ‘ నాటకం ప్రాభవం తగ్గలేదు. పెద్ద ఎత్తున నాటకం గా ప్రదర్శింపబడుతూనే ఉంది. నాటకం గురించి విమర్శలు, చర్చలు సాగుతూనే ఉన్నాయి. అంటే కన్యాశుల్కమనే అంశమేకాక ప్రాసంగికత కొనసాగే అంశాలెన్నో అందులో ఉండిఉండాలి.

******

కన్యాశుల్కం సినిమాగా రాకముందు “ ‘ సెల్యులాయిడ్ లో ‘కన్యాశుల్కం’ “ పేరుతో శ్రీ శ్రీ ఒక వ్యాసం రాశాడు. ఆయన మాటలు కొన్ని .. కన్యాశుల్కాన్ని ఫిల్మ్ తీయటం వల్ల ‘లాభం’ లేదనేవాళ్ళతో నాకు పేచీ లేదు. .. నేను ఒకటే ప్రశ్న వేస్తాను. కన్యాశుల్కం మీద ఎంత డబ్బు ‘నష్టం ‘ పొందటానికి సిద్ధమౌతున్నారు? అని. .. మీరు ఏదైతే నష్టం అనుకుంటున్నారో అదే కొన్నాళ్ళకు మీకు మహాస్పష్టం గా కనిపించే లాభా లిస్తుంది.

మరి కొన్ని మాటలు ఆయనివే.. కన్యాశుల్కం లో మాటలే కానీ బొమ్మలు లేవట. అంచేత అది ఫిల్మ్ కి అనర్హమట. మాటల్ని బొమ్మల్ని గా మార్చే శక్తి మీకు లేదనండి.అదే న్యాయమైన మాట.

******

శరత్ బెంగాలీ నవల ‘దేవదాసు’ తెలుగు అనువాదం దేవదాసును తెలుగువాణ్ణి చే సేసింది. ఆ నవలను డి. ఎల్ . నారాయణ సినిమాగా నిర్మించి గొప్ప విజయం సాధించాడు. ఆ తర్వాత ప్రయత్నం గా తెలుగు నాటకం ‘ కన్యాశుల్కం’ ను ఎన్నుకున్నాడు. . అప్పటికే చాలా మంది ప్రయత్నించి విరమించిన యత్నమది. నిజానికి నాటకం గా కూడా ప్రసార యోగ్యత (నిడివి, సన్నివేశాలు) లేదని కన్యాశుల్కం నాటకం పై విమర్శ ఉన్నది.

గొప్ప నాటకం, ‘కధాశివ బ్రహ్మం ‘ గా పేరుగాంచిన వెంపటి సదాశివ బ్రహ్మం సినిమా రచన, పి. పుల్లయ్య దర్శకత్వం . గురజాడ , బసవరాజు అప్పారావు, శ్రీ శ్రీ , మల్లాది రామకృష్ణ శాస్త్రి వంటి వారి గేయాలు గీతాలు కు ఘంటసాల అందించిన సంగీతం, గొప్ప నటవర్గం.... ఇన్ని ఒనగూడినా కన్యాశుల్క సినిమా విషయం లో శ్రీ శ్రీ జోస్యం నిజమయ్యింది.

సినిమా వాణిజ్య పరంగా ని రాశ పరచింది. సినిమా పైన రివ్యూలు, విమర్శలు, విశ్లేషణలు పెద్దగా జరగలేదు. ఇది 1955 సంగతి.

శ్రీ శ్రీ అన్న రెండో మాట ‘కొన్నాళ్ళ తర్వాత లాభా లిస్తుంది’ కూడా నిజమయ్యింది . అది 1985 లో. మలి రిలీజు లో కన్యాశుల్కం సినిమా అసాధారణంగా 100 రోజులపాటు ప్రదర్శితమై లాభాలనిచ్చింది.

కన్యాశుల్కం – నాటకం –సినిమా ( భాగం 1)

కన్యాశుల్కం – నాటకం –సినిమా ( భాగం 1)

గొప్ప నాటకంగా గురజాడ అప్పారావు రాసిన ’ కన్యాశుల్కం ‘ గురించి విని ఉన్నాను. ఎమెస్కో వారి కన్యాశుల్కం పుస్తకం బాపు ముఖచిత్రం తో లైబ్రరీ లో ఉండేది. దఫాదఫాలుగా కష్టపడి చదివాను.అందులో భాష నాకు పూర్తి పరిచయం ఉన్నది కాదు. కొన్ని చమత్కార సంభాషణల మినహా పుస్తకం అప్పటికి అర్ధం కానట్టే.

‘కన్యాశుల్కం’ సినిమా రిపీట్ రన్ గా ఎనభైలలో లో కొత్త ప్రింటుతో వచ్చింది. ఎన్ టి ఆర్ , సావిత్రి మినహా మిగతా నటీనటులు నాకు పరిచేయమున్నవారు కారు. పుస్తకాలు బాగాచదివే నా కజిన్ ‘ప్రసాద్’ (అప్పుడు సి ఏ చదువుతున్నాడు) ఆ సినిమాకు బయలుదేరతీసాడు. సినిమాలో పాత్రలపేర్లు అప్పటికే తెలిసుండటంతో సినిమా ప్రారంభమైన కొద్ది సేపట్లోనే దానిలో లీనమైపోయాను . మా అన్న మరింత తాదాత్మ్యం తో చూస్తున్నాడు .

సినిమా పూర్తయ్యింది. నాకది హాస్యభరితమైన సినిమా కనిపించింది, గొప్పగా ఆనంద పరచింది. లుబ్దావధాన్లు, రామప్ప ం తులు , అగ్నిహోత్రా వధానులు , కరటకశాస్త్రి పాత్రలను ధరించిన నటుల నటన నాకు కొత్త అనుభవానిచ్చింది. అది ఎంతో సహజంగా ఉంది. ముఖ్యంగా గోవిందరాజుల సుబ్బారావు (లుబ్దావధాన్లు ) నటన నాకు మరింత నచ్చింది. సినిమా లో కామెడీ గురించి నేను పదేపదే చెబుతుంటే ఒకరోజు మా అన్న ‘ సంవేదన ‘’ అనే పుస్తకం ఇచ్చాడు. అందులో ఒక వ్యాసం పేరు చెప్పి నాను చదవమన్నాడు. ఆ వ్యాసం పేరు ‘ కన్యాశుల్కం(గురజాడ ?) పాత్రల విపరీత ధోరణులు’ . రాసిన వారు రాచమల్లు రామచంద్రారెడ్డి (రా రా ). సాహితీ విమర్శ , విశ్లేషణ అంటే పరిచయం లేని నాకు ఆ వ్యాసం కొత్త లోకాన్ని చూపింది.

కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని ఆ వ్యాసం ద్వారా కలిగిన ఎరుక తో పలుమార్లు చదివాను. గురజాడ మిగతా రచనలు , ముఖ్యం గా ఆయన రాసిన కథలు చదివాను. గురజాడ పై శ్రీ శ్రీ వ్యాసాలు ,ఆ తర్వాత గురజాడ , కన్యాశుల్కం పై వచ్చిన విమర్శనాగ్రంధాలు, వ్యాసాలు దొరికిననల్లా చదివాను.

******

కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని గురజాడ రెండు పర్యాయాలు రాశారు. ఇప్పుడు ప్రచారంలో ఉన్నది రెండవ సారి రాసినది.

ఇది నాటక రంగం పై అప్పటినుండి ప్రదర్శింపబడుతూనే ఉంది. సినిమా లోలుబ్దావధాన్లు గా కనిపించిన గోవింద రాజుల సుబ్బారావు , నాటక రంగం పై గిరీశం పాత్రను చాలా యేళ్ళపాటు పోషిం చాడు. జే వి సోమయాజులు, జె వి రమణ మూర్తి బృందం చాలా కాలం నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు.

1955 లో సినిమాగా వచ్చింది.

సెట్టి ఈశ్వరరావు నాటకాన్ని నవల గా మార్చి రాశారు

చిత్రకారుడు ‘బుజ్జాయి’ ( కవి దేవులపల్లి కృష్ణ శాస్త్రి కుమారుడు) కన్యాశుల్కా న్ని బొమ్మల పుస్తకం గా తీర్చిదిద్దారు. ( పది సంవత్సరాల క్రితం నేను బుజ్జాయి గారిని ఆ పుస్తకం గురించి అడినపుడు –తన దగ్గర ఉన్న ఒకే కాపీ ని విశాలాంధ్ర వారు పుస్తకం గా వేస్తామని తీసుకున్నారని చెప్పారు.)

చిత్ర కారుడు బాపు కన్యాశుల్కం పాత్రలతో అనేక వ్యంగ్య చిత్రాలు గీశాడు.

రేడియో నాటకం గా ప్రసారం చేయబడింది

దూర దర్శన్ లో టి వి సీరియల్ గా వచ్చింది.